Empty Page Section

Nieuw leiderschap en meer autonomie bij de medewerkers heeft gevolgen voor leiders en managers. Om een coachende leidinggevende te worden moet je veel vaardigheden aanleren. Je moet er ook nogal wat afleren.

Organisaties met medewerkers die in staat zijn om snel en zelfstandig in te spelen op de wensen van de klant omdat ze daar dichtbij staan – zo ziet ongeveer de heilige graal van het nieuwe leiderschap eruit. Met mensen die hun werk voor een groot deel zelf organiseren. En die minder aansturing nodig hebben.

Minder sturing meer begeleiding

‘Het nieuwe leiderschap’ betekent daarmee soms: ‘minder leiderschap’. Maar het betekent vooral: ‘ander leiderschap’. Zelfstandige mensen kunnen ten slotte niet in een vacuüm opereren. Hun werk moet ingebed zijn in dat van de rest van de organisatie, en ze hebben ondersteuning nodig bij hun functioneren. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als onderlinge verhoudingen in een team stroef lopen? Mensen hebben geen sturing meer nodig maar wel begeleiding. Het lijkt een nuance, maar is een wereld van verschil.

Van leider naar coach

Parallel met de invoering van meer zelforganisatie is in veel organisaties te zien dat een leidinggevende of teammanager van rol verandert en meer zijn of haar eigen team gaat coachen. Maar de vaardigheden die met deze nieuwe rol moeten worden aangeleerd, heb je niet zomaar onder de knie. Ook al vind je misschien zelf dat het best aardig gaat. Uit onderzoek dat enkele jaren geleden werd gedaan, bleek dat 91 procent van de leidinggevenden vond dat ze over coachende vaardigheden beschikten. Maar medewerkers beoordeelden de coachende vaardigheden van hun leidinggevenden met gemiddeld een 6+.

Team- versus individuele coaching

Een belangrijk onderscheid moet overigens worden gemaakt tussen teamcoaching of coachend leidinggeven enerzijds, en individuele coaching anderzijds. Bij individuele of professionele coaching wordt de diepte opgezocht in een 1-op-1-relatie met (meestal) een coach ‘van buiten’. Persoonlijke thema’s en privéomstandigheden kunnen ter sprake komen.

Eigenschappen afleren

Teamcoaching wordt meestal gedaan door een (voormalige) manager, waarbij de relatie binnen de grenzen van het professionele blijft. Niet het individuele functioneren maar dat van de groep staat voorop. Gemeenschappelijk aan beide vormen van coaching is een houding van de coach die niet alleen bepaalde vaardigheden vraagt, maar ook vraagt dat bepaalde eigenschappen worden afgeleerd. Eigenschappen die soms diep in het managementrepertoire verankerd zijn. Hieronder de belangrijkste vaardigheden van een teamcoach of een coachende leidinggevende die samengevat in 4 stappen.

1. Ruil de inhoud om voor het proces

Een van de moeilijkste zaken om los te laten voor de coach die eerder als manager door het leven ging, is de inhoud. ‘Coachend leiderschap betekent dat je de inhoud aan het team overlaat’, zegt Astrid Vermeer, oprichter van het Instituut voor Samenwerkingsvraagstukken.

Het team neemt de besluiten over de inhoud’, zegt ze, ‘en de coach moet vooral het proces ondersteunen om tot goede besluiten te komen. Dat houdt dus in het bewaken van de voortgang, bespreken wat het team nodig heeft om zijn resultaten te behalen en om beter te worden.’ Het laatste is een belangrijk punt. Als kernactiviteit van coaching geldt het stimuleren en verbeteren van de in het team aanwezige kwaliteiten. Veel aandacht moet dus uitgaan naar het ontwikkelen van zowel de eigenschappen van het team als geheel (Hoe wordt samengewerkt en hoe kan dat beter?) als van de individuele teamleden. ‘Teamcoach’ houdt ook in: ‘teamontwikkelaar’.

2. Zorg dat de doelen helder zijn

Doelen zijn van essentieel belang voor medewerkers die meer autonoom werken. Het is prima mogelijk om elkaar onderling veel respect en ruimte te geven, zolang we goed weten waar we naartoe gaan’, aldus Hans-Jaap Moes. Moes is executive coach die innovatieve bedrijven coacht voor onder andere Rockstart en Startupbootcamp. Volgens Moes zit het niet zo ‘in ons systeem’ om heldere doelen op te stellen. ‘We gaan vaak maar van start, en we zien onderweg wel hoe het uitpakt. Maar coachen kan alleen maar goed gaan als je elkaar niet de hele tijd hoeft lastig te vallen met hóe je iets doet. Dat verstoort de professionele verhoudingen.’ Zodra het doel en tijdspad helder zijn, en iedereen het over die doelen eens is, kan de zelfstandigheid tot ontwikkeling komen.

3. Leer (beter) luisteren

‘Beter luisteren is een van de belangrijkste vaardigheden die coachende leiders zich moeten aanleren’, zegt Moes. ‘En dat kan lastig zijn, want als mensen een leidinggevende rol krijgen, is dat vaak omdat ze goed zijn in wat ze doen. Ze zijn gewend om veel te bepalen. Maar nu moeten ze anderen laten bepalen, en zelf toehoren.’ Yvonne Burger, executive coach en hoogleraar, vult Moes aan. Burger is hoofd van het Center for Executive Coaching van de VU, dat post-graduate-programma’s op het gebied van coaching aanbiedt. ‘Het is verleidelijk om als iemand een vraag stelt, meteen antwoord te geven’, zegt ze. ‘Als manager was je dat misschien altijd zo gewend.’

Luisteren is een vaardigheid waarin je je goed kunt bekwamen, aldus Burger. Mensen luisteren soms alleen naar de inhoud, maar in een boodschap zit meestal nog veel meer informatie besloten. De manier waarop iets wordt gezegd, maakt iets duidelijk over de onderlinge relatie of over een beroep dat op elkaar wordt gedaan. Burger: ‘Met een geoefend oor hoor je veel meer dan je zou denken. Luisteren lijkt iets heel simpels, maar eigenlijk is het een onderschatte vaardigheid.’

4. Leer (beter) vragen stellen

Ook als het op vragen stellen aankomt, moeten leiders zorgen dat ze van bepaalde automatismen bevrijd raken. ‘Veel mensen zijn geneigd om gesloten vragen te stellen’, zegt Burger, ‘omdat ze niet erg in het antwoord geïnteresseerd zijn, maar eigenlijk naar bevestiging zoeken.’ Als coach kom je daar niet ver mee. Burger: ‘De kunst is om te leren open vragen te stellen en goed na te gaan of je het antwoord goed hebt begrepen.’

Vaak worden ook vooral probleemgerichte vragen gesteld, aldus Vermeer. ‘Dan gaat het om de vraag hoe het probleem had kunnen ontstaan. Maar daar heb je op dat moment niet veel aan. Je komt verder als je vanuit het nu werkt: we constateren een probleem, wat kunnen we eraan doen?’

Lastig, maar niet onmogelijk

Coachend leiderschap aanleren is vooral lastig omdat veel leiders gewend waren op een andere manier met hun mensen om te gaan. Behalve vaardigheden opdoen, zoals luisteren, moeten ze vooral veel gewoontes afleren: de inhoud dicteren, bevestigende vragen stellen en meer. ‘Iets afleren is vaak erg moeilijk’, zegt Vermeer. ‘Wij proberen mensen vooral zo veel mogelijk nieuwe vaardigheden aan te reiken, waarmee de verouderde gewoontes hopelijk vanzelf naar de achtergrond verschuiven.’

In onze training Coachend Leiderschap leer je alle fijne kneepjes over coachend leidinggeven.

Bron: mt.nl. Dit artikel is onderdeel van het dossier Nieuw Leiderschap op MT.nl. Dit dossier is van de Baak.

de Baak Proeverij

Training eerst ervaren voordat je de keuze maakt?

Lees meer

Anderen bekeken ook

De trainingen van de Baak zijn specifiek ontworpen om een
impact te geven op verschillende niveaus.
Scroll up