Een veilige werkvloer begint bij leiders die weten wat te doen
De afgelopen jaren is er veel meer aandacht gekomen voor het voorkomen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Personen en organisaties waar grensoverschrijdend gedrag voorkomt komen nog steeds negatief in het nieuws en organisaties voelden de druk om in actie te komen toenemen. Bovendien maakten cijfers van o.a. TNO en CBS de omvang van het probleem extra zichtbaar. Zo veranderde beleid voor sociale veiligheid en seksueel grensoverschrijdend gedrag de afgelopen jaren van een ‘nice to have’ naar een ‘must have’. Maar hoe zorg je dat dit ook leidt tot ander gedrag op de werkvloer?
Vanuit die vraag werd, onder aansturing van de Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (RCGOG) Mariëtte Hamer, sinds 2022 ingezet op een brede aanpak. Naast een inzet op beleid en bewustwording werd samen met samen met sociale partners, het Ministerie SZW en trainingsinstituut de Baak sinds 2025 ook een training voor managers ontwikkeld: de Managementtraining Sociale Veiligheid. Nu de training meer dan een jaar in de praktijk is gebracht bespreken Mariëtte Hamer en Natascha Verdurmen, leading trainer bij de Baak van de training (sinds 2026: Veilig Leiden) hoe de urgentie is veranderd en tegelijkertijd verder is toegenomen.
Van bewustwording naar handelen
In de aanpak werd vanaf het begin breder gekeken dan naar beleid. “We onderscheidden eigenlijk direct drie elementen,” legt Mariëtte uit. “De ondersteunende systemen, zoals meldpunten, gedragscodes en procedures. De omgangscultuur, hoe ga je met elkaar om. En de plekken in organisaties waar extra risico’s zitten, de organisatiestructuur.” Want juist in de combinatie van die elementen ontstaat volgens haar het echte vraagstuk.
“Veel organisaties hebben inmiddels systemen ingericht, maar dat betekent nog niet dat het werkt.” Maar er is blijvend aandacht nodig voor het gedrag. “Uiteindelijk gaat het erom hoe mensen met elkaar omgaan en of ze elkaar aanspreken. Daar zit de echte verandering.”
Leiders die het wel willen, maar zoeken hoe en wat ze kunnen doen
Natascha Verdurmen herkent dat steeds meer bedrijven hebben geïnvesteerd in gedragscodes en procedures “maar die blijven vaak op papier. De cultuur blijkt weerbarstiger.” Zij ziet dit duidelijk terug in de groepen die zij begeleidt. “De meeste deelnemers komen niet omdat ze het niet belangrijk vinden. Integendeel. Het zijn vaak leiders die voelen: hier moet ik iets mee. Maar ze zoeken naar wat ze kunnen doen en hoe ze anderen mee en aan kunnen krijgen.”
Ze vragen zich af: hoe maak ik grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar in mijn team, hoor ik iedereen en kan ik respectvol en duidelijk begrenzen? En wat doe ik als iemand zich bij me meldt, terwijl je ook rekening moet houden met de beschuldigde?” Daar zit precies de spanning. Ze zijn op zoek naar de hoe en naar de wat.
Wij horen terug dat het bespreekbaar maken van je twijfels en je zorgen met anderen, onder goede begeleiding, leidinggevenden ook weer sterkt en zekerder maakt in hun aanpak om dingen bespreekbaar te maken binnen de organisatie - Mariëtte Hamer
Ander gedrag vraagt om ervaring op gevoelsniveau en oefenen
De deelnemers van de Managementtraining Sociale Veiligheid vertellen veel te hebben aan het oefenen van situaties en de gesprekken. “Het is niet een kwestie van alleen snappen,” zegt Natascha. “Je moet het voelen en doen. Je leert om te gaan met het ontstane ongemak en de spanning. Hoe kan je veiligheid bieden in spannende situaties terwijl je je bewust bent van je eigen gevoelens en opvattingen.” Kennis is misschien twintig procent,” vervolgt ze. “De rest zit in ervaren, met elkaar leren en oefenen. Het oefenen met gesprekken hebben we daarom een nog prominenter onderdeel gemaakt in de nieuwe training Veilig Leiden”, vervolgt Natascha. Mariëtte: “Wij horen terug dat het bespreekbaar maken van je twijfels en je zorgen met anderen, onder goede begeleiding, leidinggevenden ook weer sterkt en zekerder maakt in hun aanpak om dingen bespreekbaar te maken binnen de organisatie.
Deelnemers werken bovendien met eigen praktijksituaties en krijgen nog meer inzicht in hun gedrag en invloed. “Veel leiders denken dat ze toegankelijk zijn,” aldus Natascha, “maar onderschatten het effect van hun rol. Macht speelt altijd mee.”
Verder blijkt in de praktijk dat sociale veiligheid niet altijd scherp wordt onderscheiden van andere vormen van spanning. “Niet alles is onveiligheid,” zegt ze. “Soms gaat het ook over weerstand of onzekerheid. Hoe blijf je het gesprek aangaan om te onderzoeken waar de ervaren onveiligheid vandaan komt?
Wat de training in beweging brengt
De impact van de managementtraining wordt zichtbaar in de praktijk. Deelnemers geven aan dat ze zich zekerder voelen in hun rol, gesprekken aangaan waar ze die eerder uit de weg ging en beter voorbereid zijn op lastige situaties.”
Soms is die impact direct de volgende module al zichtbaar. “We hebben meerdere voorbeelden van deelnemers die kort na de tweede module een situatie meemaakten en zeiden: nu wist ik wat ik moest doen.” Dat laat volgens haar iets essentieels zien. “Die situaties waren er vaak al. Alleen wisten mensen eerder niet hoe ze moesten handelen. De training geeft ze het comfort en de handvatten om dat wél te doen.”
Volgens Mariëtte laat dat precies zien waarom deze aanpak blijvend nodig is. “Bewustwording is belangrijk, maar uiteindelijk gaat het erom dat mensen in het moment iets anders doen dan voorheen. En een manager heeft daarin een hele belangrijke rol. Door hoe zij omgaan met meldingen, door hoe zij zich inzetten voor veiligheid, en natuurlijk door het gedrag dat ze zelf vertonen.”
Die verandering blijft niet beperkt tot individuen. “Wat begint bij één deelnemer, breidt zich uit binnen organisaties,” zegt Natascha. “Mensen nemen hun inzichten mee terug, betrekken collega’s en brengen het gesprek op gang.” Zo groeit individuele ontwikkeling uit tot bredere cultuurverandering.
Het is een mythe dat psychologische veiligheid resultaatverantwoordelijkheid in de weg zou staan, het gaat juist hand in hand - Natascha Verdurmen
Wat meer psychologische veiligheid organisaties oplevert
De afgelopen jaren is er zichtbaar veel in beweging gekomen rondom grensoverschrijdend gedrag. “We zien dat steeds meer organisaties de noodzaak om ermee aan de slag te gaan nu erkennen, maar het tegelijkertijd spannend vinden, ”zegt Mariëtte. “Omdat ze niet weten hoe, maar ook omdat ze bang zijn voor wat er allemaal naar boven komt. Of dat ze door aan de slag te gaan impliciet erkennen dat er iets speelt.” Terwijl dat volgens haar juist de eerste stap is. “Het is veel krachtiger om het wél te doen en verantwoordelijkheid te nemen. Daarmee laat je juist zien dat je veiligheid belangrijk vindt. En niets doen is sowieso geen optie, want vroeg of laat ga je er als organisatie mee te maken krijgen.”
Tegelijkertijd verandert de context snel. Nieuwe generaties kijken anders naar werk en accepteren het niet meer als een organisatie niet veilig is. “Jonge generaties accepteren dat simpelweg niet,” zegt Mariëtte. “Ze kaarten het aan, en als er dan niets gebeurt dan kan het ook gebeuren dat ze gewoon vertrekken.” Natascha bevestigt dat ze dat ook in de training ziet gebeuren.
Dat maakt sociale veiligheid ook een strategisch vraagstuk. In een arbeidsmarkt waarin mensen schaars zijn, heeft het directe gevolgen als mensen zich niet veilig voelen. “Je kunt het je niet permitteren dat mensen hun werk niet goed kunnen doen of vertrekken om die reden,” aldus Mariëtte. “Het is geen kostenpost, maar een investering.”
Volgens Natascha vraagt dat ook om een andere kijk op leiderschap. “Het is een mythe dat psychologische veiligheid resultaatverantwoordelijkheid in de weg zou staan, het gaat juist hand in hand,” zegt ze. “Het is niet zachter worden of lagere prestatienormen hanteren, maar duidelijker worden. Weten wanneer je ruimte geeft en wanneer je begrenst. Juist in die combinatie, investeren in psychologische veiligheid én sturen op resultaat, ontstaat een werkomgeving waarin mensen zich uitspreken, leren en blijven.
Blijven investeren in een veilige werkvloer
De Managementtraining Sociale Veiligheid heeft bewezen dat deze kennis en vaardigheden voor managers cruciaal is in het creëren van een veiligere werkvloer. Mariëtte: “Ik vind het heel belangrijk dat er ook in de toekomst veel aandacht blijft voor training van leidinggevenden en teams. Dit benadrukken we ook bij de branches waar we mee samenwerken.”
Voor de Baak stopt die beweging dan ook niet met het aflopen van de aanbesteding. Integendeel. “We bieden de nieuwe training Veilig Leiden aan tegen gereduceerd tarief omdat we blijvend willen bijdragen aan meer veiligheid en minder grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Sociale veiligheid wordt steeds belangrijker en we zien dat deze training werkt.
De ambitie is helder: blijven bouwen aan leiderschap dat veiligheid en vertrouwen zichtbaar maakt in gedrag. “Uiteindelijk,” besluit Natascha, “gaat het niet om wat er op papier staat, maar om wat er verandert op de werkvloer. In gesprekken. In keuzes. In verbinding. Dáár maak je het verschil.”
