Pieter Hamming over De Essentie: Je komt als een ander mens terug

Wanneer leiderschap opnieuw vragen begint te stellen

Na bijna tien jaar bestuurderschap merkte Pieter Hamming dat er iets begon te verschuiven. Niet omdat het niet goed ging, integendeel. De organisatie waar hij samen met mede-eigenaar David leiding aan geeft, Sa-Net Woonzorg, groeide en ontwikkelde zich. Juist die ontwikkeling riep nieuwe vragen op.

“Door ontwikkelingen in ons eigen leven, maar ook doordat de organisatie volwassener werd, wilden we ons weer voeden,” vertelt Pieter. “We zochten een nieuwe impuls.” Samen met David vormt hij het duaal bestuur van de organisatie. Hun samenwerking is intensief: ze dragen samen verantwoordelijkheid voor koers, mensen en ontwikkeling. Toen ze zich gingen oriënteren op een leiderschapstraject, wisten ze één ding zeker: ze wilden niet een opleiding volgen of studeren. “We hadden allebei niet de behoefte om weer in de schoolbanken te gaan zitten,” vertelt Pieter. “We zochten echt een training. Iets waarin je leert door te ervaren.”

Tijdens hun zoektocht kwamen ze uit bij De Essentie van de Baak. Wat hen aansprak was dat het programma niet draait om theorie of modellen, maar om persoonlijke ontwikkeling en leiderschap vanuit ervaring. Een bijkomende uitdaging was dat ze allebei wilden deelnemen.

Dat bleek niet vanzelfsprekend. De Baak laat normaal gesproken geen twee personen uit dezelfde organisatie deelnemen aan dezelfde groep. Toch werd er in dit geval een uitzondering gemaakt. Daar is Pieter nog steeds blij mee. “Je komt wel een beetje als een ander mens terug uit zo’n training,” zegt hij. “En dan is het waardevol als degene met wie je het nauwst samenwerkt die ervaring ook heeft meegemaakt. Je kunt er veel over vertellen, maar als iemand het zelf niet heeft ervaren, begrijpt die nooit helemaal hoe het was.”

De vraag waarmee hij begon

Toen Pieter aan de training begon, had hij een duidelijke vraag voor zichzelf. “Ik wilde mezelf wat meer in de vingers krijgen.” Hij had nooit een klassieke managementopleiding gevolgd. Zijn leiderschap was vooral gevormd door ervaring. Dat werkte goed, maar hij merkte ook dat bepaalde patronen terugkwamen. “Ik was geneigd om een beetje te beheersen hoe mensen dingen moeten doen. Om grip te houden. Daardoor ervaren medewerkers soms minder ruimte.”

Daarnaast ontdekte hij iets anders over zichzelf. Door zijn manier van denken gaat hij snel, soms sneller dan anderen kunnen volgen. “Ik heb een hoogbegaafdheidsprofiel. Daardoor ben ik in mijn hoofd vaak al een paar stappen verder, terwijl anderen nog bij het begin van het verhaal zitten. Dan moet ik bewust meer tijd nemen om mensen mee te nemen.”

De vraag die hij meenam naar De Essentie ging daarom niet alleen over effectiever leidinggeven. Het ging ook over ruimte maken. Ruimte voor anderen, maar ook ruimte in zichzelf. “Ik had opgeschreven dat ik minder grip wilde houden op de omgeving. Meer ruimte voor verwondering, kansen zien en genieten van wat er ontstaat.”

Leren door te ervaren

De eerste module op het landgoed van de Baak maakte meteen duidelijk dat dit geen traditionele leiderschapstraining zou worden. “In een paar dagen word je aan allerlei ervaringen blootgesteld,” vertelt Pieter. “Je wordt er echt in ondergedompeld.” Voor iemand die gewend is om vooral rationeel te werken voelde dat soms even wennen. Toch besloot hij er zonder oordeel in mee te gaan. “Ik dacht: ik doe gewoon mee en kijk wat er gebeurt.”

Langzaam merkte hij dat er iets begon te verschuiven. Waar leiders vaak gewend zijn om te analyseren en te praten, werd hier ook een ander soort aandacht aangesproken: voelen, waarnemen en vertragen. “We gebruiken als mensen vaak vooral ons hoofd. Hier wordt juist ook dat andere stuk aangesproken: voelen en ervaren.” Door oefeningen met schrijven, tekenen, een gedicht maken en reflectie werd leiderschap niet alleen iets waar je over nadenkt, maar iets wat je daadwerkelijk beleeft. “Je gaat op een andere manier weten wat waar is voor jou.”

De groep als spiegel

Tijdens het hele traject speelt de groep een belangrijke rol. De deelnemers zijn allemaal ervaren leiders, maar komen uit verschillende organisaties en sectoren. “Zonder die groep had ik dit niet kunnen doen,” zegt Pieter. Al snel ontstond er vertrouwen. “Na een eerste aarzeling hebben we ons eigenlijk meteen aan elkaar overgegeven.”

De groep werd een spiegel. Deelnemers observeerden elkaar, gaven feedback en deelden wat ze zagen. Dat hielp Pieter niet alleen om anderen beter te begrijpen, maar ook zichzelf. “Het is bijzonder om van mensen die met jou op pad zijn terug te horen wat zij bij jou waarnemen.”

Soms werd dat zelfs letterlijk opgeschreven. In het de Baak boekje dat deelnemers tijdens de training bijhouden, schreven groepsgenoten observaties over elkaar. “Dan heb je op papier wat iemand anders in jou ziet. Dat is ontzettend waardevol.”

Wat Pieter vooral opviel was hoe snel de groep elkaar echt leerde kennen. “Normaal leer je mensen van buiten naar binnen kennen. Hier gingen we eigenlijk meteen naar de binnenkant. Je weet soms niet eens hoe de kinderen van iemand heten, maar je weet wel heel goed wat voor karakter iemand heeft.” Tot op vandaag houdt de groep contact. Ze spreken elkaar een paar keer per jaar en ondersteunen elkaar wanneer dat nodig is. “Die mensen begrijpen mij op een andere manier. Ze hebben dezelfde ervaring meegemaakt.”

Uit je context stappen

In de tweede module verplaatst het programma zich naar Terschelling. De deelnemers stappen letterlijk uit hun dagelijkse context. “Je zit op een eiland. Je kunt er niet zomaar af. Daardoor kom je echt in een soort bubbel terecht.” In die bubbel verdwijnen rollen, agenda’s en verantwoordelijkheden tijdelijk naar de achtergrond. Er ontstaat ruimte om stil te staan bij vragen waar in het dagelijks leven vaak weinig tijd voor is.
Een van de meest intense onderdelen van deze module is de Nature Quest: 24 uur alleen in de natuur. Geen telefoon, niet praten, niet eten of drinken. “Dat klinkt misschien spannend,” zegt Pieter. “Maar als je er eenmaal bent, voelt het eigenlijk heel vanzelfsprekend.” In de stilte ontstaat ruimte om dichter bij jezelf te komen. “Je voelt je daar heel dicht bij jezelf.”

Wat hij daar ervaart laat zich moeilijk uitleggen. Juist omdat het niet alleen een inzicht is, maar een ervaring. “Wijsheid is niet alleen kennis,” zegt Pieter. “Het is ook wat je hebt meegemaakt. Dat is een andere vorm van wijsheid.”

Leiderschap zonder rol of positie

Een ander moment dat Pieter bijbleef was de banenruil. Tijdens deze module ruilen deelnemers tijdelijk van functie en organisatie. Voor Pieter betekende dat drie dagen werken op een plek waar hij niemand kende: het provinciehuis in Maastricht. “Ik kende daar niemand en had geen idee hoe dat werk precies ging.” Dat maakte het spannend, maar ook waardevol. Alle gebruikelijke zekerheden vielen weg: geen inhoudelijke expertise, geen netwerk, geen routines. “Je kunt niet terugvallen op waar je verstand van hebt of wie je kent.”
Wat overblijft is iets anders. “Het enige waar je mee kunt werken is wie jij zelf bent.” Juist daarin zat voor hem een belangrijke ontdekking. Leiderschap blijkt niet alleen afhankelijk van kennis, positie of ervaring binnen een specifieke organisatie. “Je merkt ineens hoeveel je eigenlijk al meebrengt als leider. Dat je veel meer instrumenten hebt dan je denkt.”

Die ervaring werkte later zelfs door in zijn eigen organisatie. Geïnspireerd door de banenruil liet hij een medewerker meelopen bij een organisatie uit zijn netwerk. “Doordat ik zelf heb ervaren hoe waardevol dat kan zijn, kon ik dat ook doorgeven.”

Van hoofd naar hart en buik

Een belangrijk inzicht dat Pieter meeneemt uit de training gaat over waar zijn leiderschap eigenlijk vandaan komt. “Ik ontdekte dat ik veel vanuit mijn hoofd werk.”  Tijdens het traject kwam steeds opnieuw de verbinding tussen hoofd, hart en buik terug. “Voor mij bleek dat de kracht eigenlijk in mijn buik zit.” Daar zit volgens hem de nieuwsgierigheid en de beweging: de zoektocht naar het onbekende, de verrassing van wat zich aandient en de verwondering onderweg.

Dat inzicht helpt hem om anders met situaties om te gaan. Minder vanuit controle, meer vanuit vertrouwen. Soms zit dat zelfs in kleine, bijna onzichtbare handelingen. “In de eerste week kreeg ik de tip: leg je hand even op je buik als je merkt dat je weer in je hoofd schiet. Dat doe ik nog steeds wel eens. In een overleg bijvoorbeeld. Niemand ziet het, maar het helpt me om weer rust te voelen.”

Ruimte voor het niet-weten

Misschien wel de grootste verandering die Pieter ervaart, is zijn houding tegenover onzekerheid. “Vroeger wilde ik dingen sneller oplossen of verklaren.” Nu probeert hij vaker ruimte te laten voor wat nog niet duidelijk is. “Het niet-weten mag er ook zijn.”

Dat vertaalt zich bijvoorbeeld in hoe hij vragen stelt. “Ik probeer meer argeloze vragen te stellen. Echt nieuwsgierig: wat gebeurt hier eigenlijk?” Door zijn eigen aannames even los te laten ontstaat er ruimte voor andere perspectieven. Volgens Pieter gebeuren juist daar vaak de meest interessante dingen. “Dan gebeuren er vaak mooie dingen.”

Meer rust, meer vertrouwen

Als Pieter beschrijft wat het traject hem heeft gebracht, begint hij niet met resultaten. Hij begint met een gevoel. “Meer rust. Meer vertrouwen.” Hij merkt dat hij doelgerichter werkt, maar met minder haast. “Er zit minder kramp op. Minder het gevoel dat alles precies zo moet.”

Ook in de samenwerking merkt hij verschil. Hij probeert minder te sturen vanuit controle en minder bezig te zijn met het voorkomen van fouten. Volgens hem zien anderen dat ook terug. “Uit reacties hoor ik dat mensen dat merken. Dat wordt als prettig ervaren.” Wat begon als een zoektocht naar beter leiderschap, heeft uiteindelijk vooral geleid tot een andere manier van aanwezig zijn.

Onderschat niet hoeveel impact dit kan hebben

Voor leiders die overwegen het programma te volgen heeft Pieter een duidelijk advies. “Onderschat niet hoeveel impact dit kan hebben.” Volgens hem is het geen training die je alleen met je hoofd begrijpt. “Je maakt iets mee. En dat verandert je.”

De training ligt nog niet zo lang achter hem, maar Pieter merkt dat de ervaring blijft doorwerken. “Het voelt als een investering waar ik nog jaren iets aan ga hebben.” En voor wie opziet tegen onderdelen zoals 24 uur alleen in de natuur, heeft hij nog één boodschap. “Het lijkt spannend. Maar uiteindelijk wordt het vooral bijzonder. Je komt jezelf tegen en daar kom je sterker uit.”