Geen concrete leervraag, maar wel het gevoel dat er meer in zit?
Niet iedereen die overweegt om zich te ontwikkelen, kan precies benoemen wat hij of zij wil leren. Sterker nog juist als je al langer werkt of veel ervaring hebt opgebouwd, wordt dat soms lastiger. Je weet veel, je hebt al van alles meegemaakt en toch merk je dat er momenten zijn waarop het anders loopt dan je zou willen. Zonder dat je direct kunt aanwijzen waar dat precies aan ligt.
Misschien herken je dat je in bepaalde gesprekken niet bereikt wat je voor ogen had. Of dat je in complexe situaties steeds opnieuw in dezelfde rol terechtkomt, terwijl je voelt dat er iets anders nodig is. Niet omdat je niet weet wat goed leiderschap is, maar omdat het in de praktijk anders uitpakt.
Dan ontstaat al snel de vraag: heeft een training wel zin als ik niet eens scherp heb wat mijn leervraag is? Het antwoord is minder afhankelijk van hoe scherp je vraag is, dan van je bereidheid om te onderzoeken wat er in je werk gebeurt.
Waarom een leervraag niet altijd vooraf helder is
We zijn gewend om ontwikkeling te starten vanuit een duidelijk doel. Eerst bepalen wat je wilt leren en daar vervolgens iets bij zoeken. In de praktijk van leiderschap en professionele ontwikkeling werkt dat vaak niet zo lineair.
Wat je wilt ontwikkelen zit namelijk zelden op het niveau van kennis. Het zit in hoe je handelt in situaties die complex, dynamisch en soms ook ongemakkelijk zijn. Situaties waarin meerdere belangen spelen, waarin relaties onder druk staan of waarin er geen eenduidig ‘goed’ antwoord is.
Juist in dat soort momenten merk je dat:
- je anders reageert dan je had voorgenomen
- je moeite hebt om scherp te blijven zonder de relatie te beschadigen
- je merkt dat je invloed beperkt is, terwijl je die wel nodig hebt
Dat zijn geen eenvoudige vragen die je vooraf scherp formuleert. Het zijn ervaringen die vragen om onderzoek.
Ontwikkeling begint vaak bij wat nog niet duidelijk is
In veel leertrajecten ontstaat de echte leervraag pas gaandeweg. Niet omdat mensen onvoorbereid zijn, maar omdat ze pas in de ontmoeting met anderen en in het terugkijken op hun eigen praktijk zicht krijgen op wat er speelt.
Een leidinggevende kan bijvoorbeeld binnenkomen met het idee dat zij wil werken aan “effectiever sturen” en gaandeweg ontdekken dat het eigenlijk gaat over:
- het toelaten van tegenspraak
- omgaan met verlies van controle
- of het expliciet maken van verwachtingen die impliciet zijn gebleven
Dat zijn inzichten die zelden vooraf volledig scherp zijn, maar die wel bepalend zijn voor hoe iemand functioneert.
Wat er gebeurt als je zonder scherpe vraag start
Zonder duidelijke leervraag beginnen betekent niet dat je zonder richting werkt. Het betekent dat je ruimte maakt om te onderzoeken wat er onder je handelen ligt. In de praktijk gebeurt dat vaak door te werken met concrete situaties uit je eigen werk. Situaties waarin iets op het spel stond, waarin je moest handelen en waarin je achteraf misschien twijfelde over hoe je het hebt aangepakt.
Door die situaties te analyseren, samen met anderen, ontstaat er zicht op patronen:
- hoe je reageert onder druk
- welke aannames je maakt
- hoe anderen jouw gedrag ervaren
Juist die feedback en het perspectief van anderen maken zichtbaar wat je zelf vaak niet ziet. En dat is vaak het begin van een scherpere leervraag.
Hoe een leervraag zich ontwikkelt
Een leervraag ontstaat zelden in één keer. Het is eerder een proces van aanscherpen. Door stil te staan bij je eigen gedrag, door te horen hoe dat overkomt en door te experimenteren met ander gedrag, wordt steeds duidelijker waar het voor jou om draait.
Dat proces wordt vaak versterkt door de context waarin je leert. In een groep, met mensen die vergelijkbare vraagstukken hebben maar andere perspectieven meebrengen, ontstaat ruimte voor reflectie én confrontatie. Niet om het ingewikkelder te maken, maar juist om scherper te zien wat er speelt. Ook buiten de trainingsmomenten werkt dit door. In je werk, in gesprekken, in hoe je reageert op situaties die je eerder automatisch zou invullen.
Ondersteuning bij het vinden van je leervraag
Je hoeft dat proces niet alleen te doorlopen. Het kan helpen om samen met iemand te verkennen waar voor jou de ontwikkelruimte zit. Dat begint vaak niet met een uitgewerkte vraag, maar met het onderzoeken van situaties die voor jou betekenisvol zijn.
In een gesprek kun je bijvoorbeeld kijken naar:
- waar je in je werk tegenaan loopt
- waar je invloed groter zou willen laten zijn
- welke situaties energie kosten of juist spanning oproepen
Van daaruit ontstaat vaak al meer richting.
Ook bij de start van een training wordt hier bewust aandacht aan besteed. In een intake met de trainer wordt samen gekeken naar je praktijk en naar wat daarin voor jou relevant is om te onderzoeken. Niet om het meteen vast te zetten, maar om het gedurende het traject verder te verdiepen.
Wanneer is het ontbreken van een leervraag wél een signaal?
Het ontbreken van een leervraag kan ook iets anders betekenen. Als je merkt dat je weinig stilstaat bij je eigen handelen of dat je vooral kijkt naar wat anderen anders zouden moeten doen, dan is er mogelijk nog weinig ruimte voor ontwikkeling. In dat geval gaat het minder over het formuleren van een vraag, en meer over de bereidheid om te reflecteren.
Twijfel je ook of dit het juiste moment is?
Voor veel mensen speelt naast deze vraag nog iets anders. Is er überhaupt ruimte is om met ontwikkeling aan de slag te gaan. Zeker in drukke periodes kan het voelen alsof dit er niet bij past. Tegelijkertijd hangen die twee vaak samen. Juist in de complexiteit en drukte van het werk worden patronen zichtbaar die anders moeilijk te zien zijn. Lees ook: Ik ben te druk voor een training. Heeft het dan zin?
Waar het uiteindelijk op neerkomt
Een leervraag is geen voorwaarde om te beginnen met ontwikkelen. Het is vaak het resultaat ervan. Wat wel nodig is, is de bereidheid om stil te staan bij je eigen handelen en te onderzoeken wat daarin anders kan. Daar begint de beweging. En van daaruit wordt vaak pas duidelijk wat je eigenlijk te leren hebt.
Hulp nodig bij het kiezen van een training?
