Secure base leiderschap: leiders die veiligheid bieden én lef aanwakkeren
Organisaties opereren vandaag in een omgeving waarin verandering een constante is. Transities vragen niet alleen om flexibele organisatie en een wendbare mindset, maar ook om aandacht voor wat er onder de oppervlakte gebeurt wanneer het vertrouwde verschuift. Medewerkers zoeken houvast en duidelijkheid, juist wanneer het tempo hoog ligt en het oude nog niet is losgelaten terwijl het nieuwe zich al aandient. In teams groeit daarbij vaak onzekerheid of spanning, terwijl het werk gewoon doorgaat.
Tegelijkertijd neemt de druk toe om prestaties te blijven realiseren én mensen verbonden te houden in een context die voortdurend in beweging is. In veel organisaties klinkt daarom de vraag: hoe ontwikkelen we leiders die teams meenemen in verandering, zonder dat medewerkers overbelast raken, afhaken of zich terugtrekken?
Leiderschap dat veiligheid niet verwart met comfort, maar het verbindt met uitdaging én beweging mogelijk maakt. Precies in die spanning ligt de kracht van secure base leiderschap.
Waarom secure base leiderschap juist nu nodig is
Leiderschap dat uitsluitend draait om sturing óf mensgerichtheid is niet langer voldoende en vraagt van leiders om zowel een veilige als een uitdagende omgeving te creëren om de menskant en ambitie te verbinden. De spanning tussen mens en resultaat maakt duidelijk hoe uitdagend het voor leiders is om veiligheid en ambitie te verbinden. Juist dat maakt secure base leiderschap in een wereld van voortdurende verandering belangrijker dan ooit. Deze vorm van leiderschap, die voortkomt uit het gedachtengoed van George Kohlrieser, verbindt veiligheid aan uitdaging en creëert daarmee een cultuur waarin mensen durven leren, tot bloei komen en gedurfde stappen zetten. Mensen verzetten zich doorgaans niet tegen verandering zelf, maar tegen de pijn ervan; tegen de angst voor het onbekende of het verlies van wat vertrouwd is. Mariska Kemp-Ruiter, Incompany adviseur bij de Baak, vertelt: “Het gedachtengoed past precies bij leiders die resultaat moeten leveren in een complexe omgeving, en bij organisaties die wendbaarheid en een lerende cultuur nastreven.”
Veiligheid als fundament voor groei
Secure base leiderschap vertrekt vanuit een eenvoudig principe: mensen presteren beter wanneer ze zich veilig genoeg voelen om het onbekende te verkennen en uitdagingen aan te gaan. Marieke van Winssen-Koning, trainer bij de Baak, legt uit: “Je moet het gevoel hebben dat er iemand achter je staat die je neemt zoals je bent, maar die je ook uitdaagt om het beste uit jezelf te halen.” Een team functioneert pas echt wanneer de basis veilig is. Veiligheid betekent daarin niet verzachten, maar helderheid, aanwezigheid en vertrouwen. En uitdaging betekent niet duwen, maar uitnodigen, richting geven en ruimte creëren.
De kracht van een secure base op de werkvloer
Deze benadering sluit nauw aan op wat we uit hechtingsonderzoek weten: mensen floreren wanneer zij zich veilig voelen. Psychologische veiligheid maakt experimenteren mogelijk en juist dat is essentieel voor innovatie, eigenaarschap en het tot bloei laten komen van talent. Een secure base kan een persoon, een plek of een gezamenlijk doel zijn dat veiligheid en vertrouwen biedt én tegelijkertijd inspireert om buiten de comfortzone te stappen. Veiligheid en uitdaging zijn daarmee geen tegenpolen, maar twee wezenlijke elementen in de ontwikkeling van mensen en teams.
Care en Dare: twee krachten die niet zonder elkaar kunnen
Binnen secure base leiderschap wordt veiligheid nooit los gezien van uitdaging. George Kohlrieser, stelt dat leiderschap pas effectief wordt wanneer ‘care’ en ‘dare’ in samenhang aanwezig zijn. Veiligheid zonder uitdaging leidt tot stagnatie en afhankelijkheid, terwijl uitdaging zonder veiligheid juist angst en weerstand oproept. De kunst is een omgeving te creëren waarin mensen zich gesteund voelen én aangesproken worden op hun potentieel. Juist daar ontstaat ruimte om te experimenteren en buiten de comfortzone te stappen. Creativiteit en eigenaarschap groeien wanneer mensen weten dat fouten onderdeel zijn van leren. Voor organisaties betekent dit dat cultuurverandering daadwerkelijk kan plaatsvinden: medewerkers voelen zich veilig genoeg om te zeggen wat gezegd moet worden en geïnspireerd genoeg om nieuwe stappen te zetten.
Wat secure base leiders anders doen
Secure base leiders onderscheiden zich omdat zij mensen niet alleen ondersteunen, maar ook ruimte geven om het beste van zichzelf te laten zien. Ze verbinden oprechte aandacht met duidelijke verwachtingen en geven ruimte aan emoties zonder verantwoordelijkheid weg te nemen. Waar leiders onder druk vaak geneigd zijn te controleren of zich terug te trekken, blijven secure base leiders beschikbaar. Ze zijn helder over wat er nodig is en zoeken het gesprek op wanneer het spannend wordt. Ze werken vanuit betekenis en resultaat, in plaats van uitsluitend vanuit KPI’s en zijn zich bewust van hun impact op anderen. Marieke vertelt: “Veel leiders richten zich op het resultaat. Secure base leiders zetten zichzelf als instrument in om tot dat resultaat te komen.”
Patronen, hechting en de moed om jezelf te onderzoeken
Om secure base leiderschap echt uit te dragen moeten leiders hun eigen patronen kennen: waar zij neigen tot controle, waar zij zich terugtrekken en hoe dat doorwerkt. Het vraagt ook dat zij onderzoeken hoe hun eigen geschiedenis en hechtingsstijl hun manier van verbinden beïnvloeden. Mariska stelt: “Om je te ontwikkelen tot een secure base leider, moet je het doorleven. Het is geen techniek, maar een manier van zijn.” Hoe je je verhoudt tot anderen heeft wortels in eerdere ervaringen. Deze patronen kleuren je leiderschap, bewust of onbewust. Door dit te onderzoeken ontstaat ruimte voor ander gedrag. Niet enkel om het verleden uit te diepen maar om toekomstgericht te handelen.
De transitiecirkel: zicht krijgen op de onderstroom
Binnen secure base leiderschap speelt de transitiecirkel van Van Wielink een centrale rol. Deze maakt zichtbaar hoe leiders omgaan met verandering, verlies en nieuwe perspectieven. Leiders worden zich bewust van hun ‘welkom’, hechtingsstijl, verlieservaringen, patronen in nabijheid en afstand en roeping: wat hen ten diepste drijft. Marieke beschrijft dit als een existentieel proces: “Je moet door de transitie heen. Pas dan kun je de ander faciliteren in zijn of haar beweging.”
De impact op leiders, teams en de organisatie
Secure base leiderschap werkt op de lange termijn. Het is geen quick win, maar een ontwikkeling die leiders bewuster, moediger en menselijker maakt. Ze nemen heldere besluiten, voeren eerlijkere gesprekken en blijven beschikbaar wanneer het lastig wordt. Medewerkers en teams ervaren hierdoor meer vertrouwen, durven verantwoordelijkheid te nemen en keuzes te maken. Voor organisaties betekent dit dat verandering echt wordt doorleefd en gerealiseerd: medewerkers voelen zich veilig genoeg om het eerlijke gesprek te voeren én moedig genoeg om eigenaarschap te nemen. Zo ontstaat een cultuur waarin leren, experimenteren en resultaatgerichtheid hand in hand gaan.
Secure base leiderschap in incompany trajecten
Mariska vertelt: “In onze ontwikkeltrajecten helpen we leiders deze manier van kijken, denken en handelen eigen te maken. Niet als techniek, maar als houding. Afhankelijk van de context verbinden we secure base leiderschap in incompany trajecten aan bredere organisatievraagstukken zoals strategische verandering, cultuurontwikkeling, ontwikkelen van eigenaarschap en een veilige organisatie. Zo ontstaat een traject dat niet alleen individuen ontwikkelt, maar een beweging in gang zet binnen teams en de organisatie als geheel.”
Bronnen
- Kohlrieser, G., Goldsworthy, S., & Coombe, D. (2022). Care to dare: De praktijk van secure base leiderschap. Heeze: Circle Publishing.
- Van Wielink, J., Fiddelaers-Jaspers, R., & Wilhelm, L. (2023). Taal van transitie: Je roeping als leider in een wereld van verandering. Heeze: Circle Publishing.
Meer weten?
