Groepsdynamica: hoe effectief samenwerken in teams?

News Detail

Als leidinggevende sta je dagelijks voor de uitdaging om je team effectief te laten samenwerken en optimaal te laten presteren. Vooral in een dynamische en veeleisende omgeving is het van belang om de wetten van groepsdynamica te begrijpen en erop in te kunnen spelen.

Je leidt een team van getalenteerde individuen met diverse achtergronden en expertise. Hoewel elk teamlid op zichzelf uitblinkt, lijkt het samenwerken aan gemeenschappelijke doelen soms een uitdaging te zijn. Herkenbaar? Obstakels als miscommunicatie, conflicten en gebrek aan betrokkenheid kunnen de productiviteit van het team verzwakken. Aan jou, als leidinggevende, de taak om te begrijpen hoe groepsdynamica werkt en hoe je dit kunt gebruiken om een positieve en productieve teamcultuur te bevorderen. In dit artikel gaan we dieper in op de kernprincipes van groepsdynamica; hoe je groepsdynamica positief kan beïnvloeden. Ook lichten we de vijf fasen van groepsvorming toe en hoe zich dat uit. Als laatste hebben we een aantal tips hoe jij de groepsdynamiek kunt verbeteren.

Wat is groepsdynamica?
De 4 principes van groepsdynamica
De vijf fasen van groepsvorming
Hoe kun je de groepsdynamiek verbeteren?

Wat is groepsdynamica?

Groepsdynamica verwijst naar alle processen die zich kunnen voordoen binnen een groep of team en hoe je deze processen kunt beïnvloeden. Het richt zich op de processen en dynamiek die plaatsvinden wanneer individuen samenkomen en samenwerken in een groepsomgeving. Dit omvat onderwerpen zoals communicatiepatronen, leiderschap, besluitvorming, conflictoplossing, en hoe groepsleden zich tot elkaar verhouden. Het begrijpen van groepsdynamica is nuttig, omdat het kan helpen bij het verbeteren van teamwork, het oplossen van conflicten en het bevorderen van effectieve samenwerking.

De 4 principes van groepsdynamica

Dat een bepaalde dynamiek in het team ontstaat, is onvermijdelijk. Psychologen hebben aangetoond dat we allemaal beïnvloedbaar zijn door het gedrag van de mensen in onze omgeving. “Bij groepsdynamiek word je door anderen aangestoken”, zegt Desiree de Graaff, die als trainer bij de Baak vaak groepen begeleidt. “Je gaat mee in een proces dat niet helemaal van jou is." Dat heeft gevolgen voor de teamverhoudingen en samenwerking. Voor je het weet gaat het niet meer over het werk en de inhoud, maar over heel andere dingen.” “Een signaal dat er problemen zijn is onderhuidse spanning”, aldus Godfried IJsseling, die eveneens als trainer bij de Baak met groepen werkt. “Waar het vaak toe leidt is dat er onderling niet meer wordt geluisterd, uiteraard is dat funest voor de kwaliteit van het werk”.

Gelukkig zijn er vier fundamentele principes die leidinggevenden en teamleden kunnen hanteren om de groepsdynamica positief te beïnvloeden en zo het potentieel van de teams te maximaliseren. Door deze principes te begrijpen en toe te passen, kunnen teams groeien, effectiever communiceren en betere resultaten behalen.

Veiligheid is de eerste voorwaarde

Veiligheid vormt de basis voor effectieve groepsdynamica. Het is essentieel dat teamleden zich veilig voelen om zichzelf te uiten zonder angst voor negatieve consequenties. Dit betekent dat er een sfeer van vertrouwen en acceptatie moet heersen waarin iedereen zich vrij voelt om zijn ideeën, zorgen en meningen te delen. Door een veilige omgeving te creëren waarin fouten worden geaccepteerd en feedback constructief wordt ontvangen, kunnen teams een solide basis leggen voor open communicatie en samenwerking.

De consensus in de psychologie is dat ‘psychological safety’ de belangrijkste voorwaarde is voor succesvolle teams. Daarmee wordt bedoeld dat er een sfeer is waarin de teamleden zich durven te uiten en er naar elkaar wordt geluisterd. “Veiligheid is een belangrijk thema omdat er in veel organisaties op onveiligheid wordt gestuurd”, zegt Godfried. “Je moet je steeds bewijzen en er heerst veel controle. Als je niet goed functioneert, volgt er een moeilijk gesprek.” Als mensen onveiligheid voelen, gaan ze zich indekken, wat de groepsdynamiek negatief kan beïnvloeden. Godfried: “Maar als je je veilig voelt, word je letterlijk intelligenter, omdat je dan ontspant en beter nadenkt. Er is meer creativiteit.”Gedoe mag er zijn

Het erkennen en omarmen van conflicten en moeilijkheden is een onmisbaar aspect van positieve groepsdynamica. Gedoe is onvermijdelijk in elke groepssituatie, maar het is hoe dit gedoe wordt aangepakt dat het verschil maakt. In plaats van conflicten te vermijden of te onderdrukken, moet je als leidinggevende je teamleden aanmoedigen om ze aan te gaan en constructief op te lossen. Door conflicten te zien als kansen voor groei en verbetering, maak je juist teams sterker en veerkrachtiger.

Wat groepsdynamiek ingewikkeld maakt, is dat soms tegengestelde krachten aan het werk lijken. Onveiligheid kan de teamsfeer verstoren, maar conflicten kunnen het team ook sterker maken. Desiree noemt dat ‘storming’, een woord afkomstig uit het groepsvormingsmodel van de Amerikaanse sociaal psycholoog Bruce Tuckman. “Het was voor mij een eyeopener toen ik me realiseerde dat dat soms nodig is”, zegt ze. “Ik dacht altijd dat conflicten uit den boze waren. Maar storming is onderdeel van het proces”. Verderop in het artikel gaan we dieper in op de fasen van groepsvorming van Tuckman.

Openheid werkt

Openheid is een sleutelprincipe voor het bevorderen van een positieve groepsdynamiek. Met openheid wordt bedoeld dat teamleden open staan voor elkaars ideeën, feedback en perspectieven. Door als leidinggevende een cultuur te stimuleren van openheid en transparantie bevordert effectieve communicatie, versterkt onderling vertrouwen en vermindert misverstanden en conflicten. Door open te staan voor nieuwe ideeën en verschillende standpunten, kunnen teams creatiever en innovatiever worden in hun aanpak van uitdagingen.

Openheid en ‘psychological safety’ zijn ook nauw verwant aan elkaar. In teams waarin ruimte is voor dialoog, durven mensen zich eerder uit te spreken. Een ander psychologisch principe dat hierbij een rol lijkt te spelen, is rechtvaardigheid. Uit onderzoek van Tom Tyler blijkt dat werknemers zich constructiever gaan gedragen als de leider consistent is, naar mensen luistert en respect voor hen toont. Een correcte en rechtvaardige behandeling blijkt wederkerig, we nemen zelf ook een positievere houding aan. Openheid organiseren is overigens niet altijd eenvoudig. De teamleden moeten zeker weten dat ze hun mening mogen geven zonder negatieve consequenties. Ze moeten nadrukkelijk worden uitgenodigd om eventuele kritiek te laten weten, bij voorkeur op regelmatige basis. Als het lukt, is een belangrijk voordeel ervan dat het team voorspoedig door de ‘storming’-fase heen komt. Openheid maakt dat de teamleden hun argumenten op tafel durven leggen. Er komt sneller duidelijkheid over waar iedereen staat.

Je beste instrument ben je zelf

Tot slot is zelfbewustzijn een essentieel principe voor het bevorderen van positieve groepsdynamica. Als individu moet je je bewust zijn van je eigen gedrag, houding en impact op anderen binnen het team. Door jezelf goed te kennen en bewust te zijn van je sterke punten en valkuilen, kun je effectief communiceren, conflicten verminderen en constructief bijdragen aan het team. Zelfbewustzijn stelt je teamleden in staat om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gedrag en bij te dragen aan een positieve en productieve groepsdynamica.

“Om een open cultuur te creëren, is het meestal wel nodig dat iemand begint”, zegt Godfried. “Als de teamleden een defensieve houding hebben, versterkt dat elkaar.” Wie zich open opstelt, maakt zich kwetsbaar. Maar net als rechtvaardigheid werkt kwetsbaarheid aanstekelijk. “Het leiderschap kan hierbij een cruciale rol spelen”, aldus Godfried. “Als de leider kwetsbaar durft te zijn, wordt de toon binnen de groep gezet.” De leider communiceert dat je met een open houding niet wordt afgebrand. Godfried: “Naar mijn ervaring bestaat hiermee een directe relatie met de effectiviteit van het team. Als er openheid is, zijn de teamleden onderling meer betrokken. "Dat maakt dat het team beter presteert.”

De vijf fasen van groepsvorming

In elk teamontwikkelingsproces worden groepen geconfronteerd met verschillende uitdagingen en veranderingen. Tuckman's model biedt een waardevol kader om dit proces te begrijpen, van het vroege stadium van kennismaking tot het bereiken van optimale prestaties als een hecht team. Hieronder lichten we de vijf fasen van Tuckman’s model toe voor groepsvorming.

Forming

In deze eerste fase komt het team samen en beginnen de teamleden zich te oriënteren binnen de groep. Ze maken kennis met elkaar, verkennen de doelen en taken van de groep en proberen een gevoel van richting te krijgen. Het is een fase van kennismaking en afwachting, waarin leden vaak beleefdheid tonen en conflict vermijden. Jij als leidinggevende speelt een belangrijke rol bij het bieden van duidelijkheid over doelen en rollen om de groep te helpen navigeren door deze fase van onzekerheid.

Storming

In de tweede fase beginnen de dynamieken van de groep zich te openbaren. Conflicten kunnen ontstaan rond verschillende standpunten, ideeën en rollen binnen de groep. Dit kan leiden tot spanningen, competitie en onenigheid. Het is een cruciale fase waarin het belangrijk is om deze conflicten constructief aan te pakken en ruimte te creëren voor open communicatie en het uiten van meningen. Hierbij is het belangrijk dat je als leidinggevende actief luistert, bemiddelt waar nodig en een omgeving van respect en begrip bevordert om de groep door deze uitdagende fase te leiden.

Norming

Na het doorlopen van de storming fase begint de groep normen en regels te ontwikkelen die de interactie en samenwerking binnen de groep begeleiden. Er ontstaat meer cohesie en stabiliteit als leden compromissen sluiten en samenwerken om gemeenschappelijke doelen te bereiken. Deze fase wordt gekenmerkt door een groeiend gevoel van teamidentiteit en wederzijds respect. In deze fase speel je als leidinggevende een rol bij het ondersteunen van deze ontwikkeling door het aanmoedigen van samenwerking, het stellen van duidelijke verwachtingen en het bevorderen van een positieve groepscultuur.

Performing

In de vierde fase bereik je met het team een hoger niveau van effectiviteit en prestaties. Je teamleden werken goed samen, hebben een diep begrip van elkaars sterke punten en zwaktes, en zijn in staat om complexe taken met succes uit te kunnen voeren. Er is een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid en autonomie, waardoor de groep zelfstandig kan opereren. In deze fase geef je minder sturing en fungeer je meer als een coach, die ondersteuning biedt waar nodig en de groep aanmoedigt om hun potentieel volledig te benutten.

Adjourning

De laatste fase, ook wel bekend als ontbinding, begint wanneer de taak of project van de groep is voltooid en het team weer uit elkaar valt. Het is belangrijk om deze fase te erkennen en ruimte te bieden voor reflectie en waardering voor de prestaties van de groep. Dit kun je als leidinggevende helpen faciliteren door bijvoorbeeld de prestaties van de groep nogmaals te benadrukken.

Hoe kun je de groepsdynamiek verbeteren?

Om de groepsdynamiek te verbeteren, is het van belang dat je een doordachte aanpak hanteert, gericht op het ontwikkelen van een positieve en productieve team omgeving. Ten eerste is het essentieel om open communicatie te bevorderen en een sfeer van vertrouwen en respect te creëren binnen het team. Dit betekent dat jij actief alle teamleden bij de conversatie betrekt en diversiteit in denken en perspectieven omarmt. Daarnaast is het belangrijk om conflicten constructief aan te pakken en ruimte te bieden voor het uiten van meningen en ideeën. Investeer in teambuilding activiteiten, stel duidelijke doelen en evalueer regelmatig de groepsdynamiek om samen met je team een gezonde en effectieve teamcultuur te bevorderen.

Een diepgaand begrip krijgen voor hoe de groepsdynamica werkt en een team effectiever laten samenwerken, is een pittige taak voor jou als leidinggevende. Om jou het juiste opstapje te geven om goed in te kunnen spelen op de groepsdynamica vind je bij ons twee trainingen die je helpen beter hierop in te spelen.

In onze training Teamleiderschap leer je hoe je optimaal kunt inspelen op de groepsdynamica en hoe je met weerstand kunt omgaan binnen een team. Daarnaast gaan we aan de slag met je competenties in het aansturen en coachen van teams en leer je hoe je deze competenties kunt vergroten.

Ook in onze training Projectmanagement gaan we dieper in op groepsdynamica. In deze training kijken we vanuit een projectmanagement benadering naar de wij-kant en ontdek je hoe je kunt verbinden én bindt.

Naast onze trainingen waar groepsdynamica aan bod komt, hebben nog veel meer trainingen om jezelf te trainen op het gebied van persoonlijk leiderschap, persoonlijke ontwikkeling, invloed- en verandermanagement en meer. 

Meer lezen?

Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief voor tips, inzichten en inspirerende artikelen.

Ruimte voor ontwikkeling en leiderschap

Bij de Baak krijg je de ruimte om te ontdekken wat je kan, wie je bent en waar je toe in staat bent. Wij dagen je uit om alles uit jezelf te halen. Wil jij ook de ruimte om te groeien?
Scroll up